ગુજરાતમાં ભાડાના મકાન-દુકાનના નિયમોમાં મોટો ફેરફાર

1947ના જૂના ભાડા કાયદાના સ્થાને ‘ગુજરાત ભાડા વિધેયક-2026’ પસાર

ભાડા કરાર ફરજિયાત, સિક્યોરિટી ડિપોઝિટ મહત્તમ 3 મહિનાનું; વિવાદોના ઝડપી નિકાલ માટે રેન્ટ ઓથોરિટી, રેન્ટ કોર્ટ અને રેન્ટ ટ્રિબ્યુનલની વ્યવસ્થા

ગાંધીનગર, 12 સપ્ટેમ્બર 2026: ગુજરાતમાં મકાનમાલિકો અને ભાડૂઆતો વચ્ચેના સંબંધોને વધુ પારદર્શક અને વ્યવસ્થિત બનાવવા માટે રાજ્ય સરકારે લાવેલા ‘ગુજરાત ભાડા વિધેયક-2026’ને ગુજરાત વિધાનસભાએ 11 સપ્ટેમ્બર, શુક્રવારે સર્વાનુમતે પસાર કર્યું છે. નવા કાયદાનો હેતુ દાયકાઓ જૂની ભાડા વ્યવસ્થાને આધુનિક બનાવવાનો તેમજ મકાનમાલિક અને ભાડૂઆત બંનેના હિતોનું સંતુલિત રક્ષણ કરવાનો છે.

હાલ સુધી ગુજરાતમાં ભાડા સંબંધિત વ્યવસ્થા મુંબઈ રેન્ટ્સ, હોટેલ એન્ડ લોજિંગ હાઉસ રેટ્સ કંટ્રોલ એક્ટ, 1947 હેઠળ ચાલતી હતી. રાજ્ય સરકારના જણાવ્યા મુજબ સમયની સાથે રહેણાંક, કોમર્શિયલ મિલકતો અને રિયલ એસ્ટેટ માર્કેટમાં આવેલા બદલાવને ધ્યાનમાં રાખીને હવે નવી કાયદાકીય વ્યવસ્થાની જરૂરિયાત ઊભી થઈ હતી.

✍️ ભાડા કરાર હવે લેખિત હોવો ફરજિયાત

નવા કાયદા હેઠળ રહેણાંક હોય કે કોમર્શિયલ મિલકત, લેખિત ભાડા કરાર વિના મિલકત ભાડે આપી શકાશે નહીં.

મકાનમાલિક અને ભાડૂઆતે ભાડા કરારની વિગતો રેન્ટ ઓથોરિટી સમક્ષ રજૂ કરવાની રહેશે. કરાર થયા બાદ નિર્ધારિત સમયમર્યાદામાં તેની માહિતી સત્તાધિકારીને આપવાની જોગવાઈ છે. આ વ્યવસ્થાથી મૌખિક કરાર, ગેરસમજ અને ભાડા સંબંધિત વિવાદોમાં ઘટાડો થવાની અપેક્ષા છે.

💻 દરેક ભાડા કરારને મળશે યુનિક આઈડી

રેન્ટ ઓથોરિટી દ્વારા ત્રણ મહિનાની અંદર ગુજરાતીમાં ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ તૈયાર કરવાની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે. દરેક ભાડા કરારને વિશિષ્ટ યુનિક આઈડેન્ટિફિકેશન નંબર (Unique ID) આપવામાં આવશે અને તેની વિગતો ઓનલાઈન ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવશે.

આથી મકાનમાલિક અને ભાડૂઆત બંને પાસે ભાડા કરારનો સત્તાવાર ડિજિટલ રેકોર્ડ રહેશે, જે ભવિષ્યમાં વિવાદ ઊભો થાય ત્યારે મહત્વનો પુરાવો બની શકે છે.

💰 સિક્યોરિટી ડિપોઝિટ હવે મહત્તમ ત્રણ મહિનાના ભાડા જેટલું

નવા કાયદાની સૌથી મહત્વની જોગવાઈઓમાંની એક સિક્યોરિટી ડિપોઝિટની મર્યાદા છે.

હવે મકાનમાલિક ભાડૂઆત પાસેથી ત્રણ મહિનાના ભાડાથી વધુ સિક્યોરિટી ડિપોઝિટ લઈ શકશે નહીં.

મકાન ખાલી કર્યા બાદ બાકી રહેલી કાયદેસર રકમ અથવા નુકસાનની મંજૂર કપાત કર્યા પછી એક મહિનાની અંદર ડિપોઝિટ પરત કરવાની રહેશે.

⚖️ ભાડા વિવાદોના ઝડપી નિકાલ માટે ત્રણ સ્તરની વ્યવસ્થા

ભાડૂઆત અને મકાનમાલિક વચ્ચેના વિવાદો લાંબા સમય સુધી સામાન્ય કોર્ટમાં ન ચાલે તે માટે નવી વ્યવસ્થામાં ત્રણ સ્તરની વ્યવસ્થા કરવામાં આવી છે:

1. Rent Authority – રેન્ટ ઓથોરિટી
2. Rent Court – રેન્ટ કોર્ટ
3. Rent Tribunal – રેન્ટ ટ્રિબ્યુનલ

રેન્ટ ઓથોરિટીનું નેતૃત્વ ડેપ્યુટી કલેક્ટર અથવા આસિસ્ટન્ટ મ્યુનિસિપલ કમિશનરથી નીચા દરજ્જાના અધિકારી દ્વારા નહીં થાય, જ્યારે રેન્ટ કોર્ટ માટે એડિશનલ કલેક્ટર અથવા ડેપ્યુટી મ્યુનિસિપલ કમિશનરથી નીચા દરજ્જાની જોગવાઈ નથી. અપીલ માટે રેન્ટ ટ્રિબ્યુનલની વ્યવસ્થા કરવામાં આવી છે.

🚫 ભાડૂઆતની વીજળી-પાણી-ગેસ બંધ કરી શકાશે નહીં

મકાનમાલિક ભાડૂઆતને મિલકત ખાલી કરાવવા દબાણ કરવા માટે વીજળી, પાણી, ગેસ સહિતની આવશ્યક સેવાઓ બંધ કરી શકશે નહીં.

જો આવી સેવા ગેરકાયદેસર રીતે બંધ કરવામાં આવે તો રેન્ટ ઓથોરિટી સેવા પુનઃ શરૂ કરવાનો આદેશ આપી શકે છે. કેટલીક પરિસ્થિતિમાં ભાડૂઆતને વળતર આપવાની પણ જોગવાઈ છે.

🏠 મકાનમાલિક મનફાવે ત્યારે ઘરમાં પ્રવેશી શકશે નહીં

ભાડૂઆતની ગોપનીયતાનું રક્ષણ કરવા માટે પણ જોગવાઈ કરવામાં આવી છે. સામાન્ય પરિસ્થિતિમાં મકાનમાલિક અથવા પ્રોપર્ટી મેનેજરે ભાડાની મિલકતમાં પ્રવેશતા પહેલાં ઓછામાં ઓછા 24 કલાકની લેખિત જાણ કરવાની રહેશે.

સામાન્ય રીતે પ્રવેશનો સમય સૂર્યોદયથી સૂર્યાસ્ત વચ્ચે રાખવાની જોગવાઈ છે, જ્યારે કટોકટીની પરિસ્થિતિમાં અલગ વ્યવસ્થા લાગુ પડી શકે છે.

🔑 મકાન ખાલી કરાવવા માટે હવે સ્પષ્ટ કારણો

નવા કાયદામાં મકાનમાલિકના હકોનું પણ રક્ષણ કરવામાં આવ્યું છે. કલમ 21 હેઠળ મિલકત ખાલી કરાવવાના ચોક્કસ આધાર નક્કી કરવામાં આવ્યા છે.

તેમાં મુખ્યત્વે—

– ભાડાની સતત ચૂકવણી ન કરવી,
– મિલકતને નુકસાન પહોંચાડવું,
– મકાનમાલિકની મંજૂરી વિના મિલકત પેટા-ભાડે આપવી,
– મિલકતનો ગેરઉપયોગ કરવો,
– કાયદામાં નિર્ધારિત અન્ય કારણો

જેવા આધાર પર રેન્ટ કોર્ટનો સંપર્ક કરી શકાય છે.

💸 કરાર પૂર્ણ થયા બાદ પણ મકાન ખાલી ન કરાય તો?

જો ભાડાની મુદત પૂર્ણ થઈ ગઈ હોય અથવા કરાર કાયદેસર રીતે સમાપ્ત થઈ ગયો હોય છતાં ભાડૂઆત મિલકત ખાલી ન કરે, તો નવી જોગવાઈ હેઠળ કેટલીક પરિસ્થિતિમાં ડબલ માસિક ભાડું ચૂકવવાની જવાબદારી આવી શકે છે.

🌧️ પૂર, ભૂકંપ કે વાવાઝોડામાં ભાડૂઆતને રાહત

કુદરતી આપત્તિના કારણે મકાન રહેવા લાયક ન રહે તો ભાડૂઆતના હિતમાં ખાસ જોગવાઈ કરવામાં આવી છે.

પૂર, ભૂકંપ, વાવાઝોડું જેવી કુદરતી આપત્તિથી મિલકત રહેવા યોગ્ય ન રહે ત્યારે, પરિસ્થિતિ અનુસાર ભાડામાં રાહત અથવા કરાર લંબાવવાની વાજબી તક મળી શકે છે.

👨‍💼 પ્રોપર્ટી મેનેજરને પણ કાયદાકીય માન્યતા

મકાનમાલિક પોતાની મિલકતનું સંચાલન કરવા માટે પ્રોપર્ટી મેનેજરની નિમણૂક કરી શકશે.

નવા કાયદાની કલમ 18 હેઠળ પ્રોપર્ટી મેનેજરની ભૂમિકા, અધિકારો અને જવાબદારીઓને કાયદાકીય માળખામાં લાવવામાં આવી છે.

🏢 કેટલીક મિલકતોને કાયદામાંથી મુક્તિ

નવા કાયદામાં કેટલીક મિલકતો અને સંસ્થાઓને નિર્ધારિત શરતો હેઠળ મુક્તિ આપવામાં આવી છે.

તેમાં મુખ્યત્વે—

– સરકારી મિલકતો,
– કંપનીઓ દ્વારા કર્મચારીઓને આપવામાં આવતા સર્વિસ ક્વાર્ટર્સ,
– ધાર્મિક તથા સખાવતી સંસ્થાઓની મિલકતો,
– વક્ફ બોર્ડ સંબંધિત મિલકતો,
– પબ્લિક ટ્રસ્ટની મિલકતો

નો સમાવેશ થાય છે. જોકે બંને પક્ષોની પરસ્પર સંમતિ હોય તો કેટલીક આવી મિલકતોને કાયદાની જોગવાઈઓ હેઠળ લાવી શકાય છે.

👥 મકાનમાલિક અને ભાડૂઆત બંને માટે શું બદલાશે?

નવા કાયદાથી એક તરફ ભાડૂઆતોને ડિપોઝિટની મર્યાદા, લેખિત કરાર, ગોપનીયતા અને આવશ્યક સેવાઓના રક્ષણ જેવી સુવિધા મળશે, તો બીજી તરફ મકાનમાલિકોને ભાડાની વસૂલાત, મિલકતના દુરુપયોગ સામે કાર્યવાહી અને નિર્ધારિત કારણોસર મિલકત ખાલી કરાવવાની સ્પષ્ટ કાયદાકીય પ્રક્રિયા મળશે.

સરકારનો મુખ્ય હેતુ ભાડાના વ્યવહારમાં પારદર્શિતા લાવવાનો, લાંબા સમયથી ચાલતા વિવાદોનો ઝડપી નિકાલ કરવાનો અને ગુજરાતના રિયલ એસ્ટેટ તથા ભાડા બજારમાં વિશ્વાસનું વાતાવરણ ઊભું કરવાનો છે.

‘ગુજરાત ભાડા વિધેયક-2026’ 11 સપ્ટેમ્બર 2026ના રોજ ગુજરાત વિધાનસભામાં સર્વાનુમતે પસાર થયું છે. હવે તેની અસરકારક અમલ તારીખ, નિયમો તથા સંબંધિત પ્રક્રિયાઓ અંગે સરકાર દ્વારા કરવામાં આવનાર સત્તાવાર કાર્યવાહી મહત્વપૂર્ણ રહેશે. તેથી મકાનમાલિકો અને ભાડૂઆતો માટે પોતાના હાલના ભાડા કરારો તથા ભવિષ્યના કરારોને નવી કાયદાકીય વ્યવસ્થા મુજબ રાખવા બાબતે સત્તાવાર નિયમો જાહેર થયા બાદ તેનું પાલન કરવું જરૂરી રહેશે.

પવન એક્સપ્રેસ
તંત્રી શ્રી પ્રવીણભાઈ પ્રજાપતિ (પવન)
મો. 9998579515